Bħal dax-xahar 40 sena ilu, pajjiżna tilef wieħed mill-akbar ulied illustri tiegħu: Ninu Cremona, filologu, grammatiku, poeta u folklorista. Ninu Cremona ta sehem kbir u siewi ħafna fil-kawża biex il-Malti jikseb il-post li jixraqlu u biex ikun miktub b’ortografija uniformi skont regoli grammatikali xjentifiċi. Biex titfakkar din l-okkażjoni, fil-Banka tal-Ġurati fir-Rabat Għawdex kienet infetħet wirja interessanti marbuta mal-ħajja u l-attività ta’ dan il-patrijott. Din il-wirja issa hija miftuħa għall-pubbliku fil-Biblijoteka Nazzjonali, il-Belt Valletta. B’inizjattiva tal-Akkademja tal-Malti, fl-24 ta’ Frar, fis-6.30 pm fl-istess Biblijoteka ser terġa’ ssir ukoll taħdita minn Joe Camilleri bl-isem “Ninu Cremona, Ħajtu u Ħidmietu.”

L-Avvent ta’ Poeta Ġdid

Is-sena li għaddiet id-dar tal-kotba Skarta (li tispeċjalizza fuq ammonti żgħar ta’ kopji) ppubblikat il-ġabra tal-poeżiji ta’ John Aquilina Leħnek il-Libsa Tiegħi.

Aquilina (1977) hu relattivament isem ġdid fil-kamp tal-poeżija Maltija għalkemm f’dawn l-aħħar snin il-poeżiji tiegħu dehru f’diversi antoloġiji u websajts. Il-poeta beda jikteb il-poeżija fl-1994.

L-avvent tiegħu imma bla dubju hu wieħed impresjonanti meta tqis l-ewwelnett il-kwalità ta’ vrusu (li jibqgħu jintrigawk anki wara li taqrahom) kif ukoll il-produzzjoni eċċellenti tal-ktieb li tebagħ. Ftit huma dawk il-poeti li jibdew l-avventura tagħhom fil-pubblikazzjoni b’dan il-mod.

Ta’ min jirrimarka għall-istorja, li s-sena li għaddiet, kienet waħda xotta u ftit rajna pubblikazzjonijiet fejn tidħol il-poeżija u żgur li l-kontribut ta’ Aquilina kien wieħed frisk u interessanti u li jinteressa u jintriga. Filfatt għall-Premju Nazzjonali tal-Ktieb ta’ din is-sena, hemm jikkonkorru biss tliet kotba fosthom dan ta’ Aquilina.

Aquilina ġej mid-dinja tax-Xjenzi u l-għalqa tiegħu hi l-Matematika li studjaha fl-Universitajiet ta’ Malta, Cambridge, u Bath. Hu inrteressanti kif donnha l-Matematika u x-Xjenza per se huma assenti mill-kwadretti poetiċi tiegħu. Għax Aquilina essenzjalment jikteb dwar il-bniedem.

Il-poeżija tiegħu bosta drabi hi konċiża imma tibqa’ tidwi fik. Hemm saffi differenti ta’ interpretazzjonijiet. Hemm kif kiteb Oliver Friggieri eżerċizzju maħdum bir-reqqa fit-tħaddim tal-metrika (anki dan il-fattur hu importanti għax bosta drabi l-metrika l-lum tiġi injorata mill-kittieba l-ġodda. B’metrika mhux nifhmu vrus tradizzjonali).

Il-poeta donnu hu maqbud bejn l-imħabba u l-mewt. Il-ħin kollu jipprovdi immaġnijiet marbuta man-natura speċjalment il-baħar.

Il-poeżija spiss hi indirizzata lil xi persuna moħbija li aktarx hi mara. Il-preżenza tagħha tfisser għall-poeta rebħa importanti: meta tkun miegħu jaqgħu żewġ kunċetti ewlenin iż-żmien u l-ispazju (La hawn Int).

Immanuel Mifsud jiddeskrivi din il-ġabra bħala poeżiji tal-qalb. Meta m’hemmx l-imħabba, ix-xenarju jaqleb għall-mewt jew għas-solitudni jew għall-uġigħ jew għan-niket. Imma anki fin-niket il-poeta jsib ċertu serħan. In-niket tiegħu b’dan il-mod jissaffa u jippurifika ruħu u jqarrbu lejn il-poeżija.

Drabi oħra jiddomina u jibqa’ jidwi l-baħħ etern. Aquilina jiddikjara li “mhux ħela d-dmugħ, jekk tkun qed tfur bin-niket.” (Meta Tolfoq).

Il-mewt donnu qed jippreżenta bħala passaġġ faċli u bżonnjuż. Il-poeżija Il-Mewt turi dan. Għalih l-immortalità mhi xejn ħlief pass monotonu (L-Immortali)

Għada nidra nimxi Waħdi hi fil-fehma tiegħi waħda mill-aħjar poeżiji fil-ġabra u fiha ritmu li jintrigak speċjalment meta l-poeta jiddikjara fil-vjaġġ “għad nidra nimxi waħdi,/u ma nfittixx lanqas il-kuntentizza. Xħin ma jarani ħadd narmi ħtijieti fi sqaq li baqa’ vojt, ngħattihom b’bikja.”

Il-produzzjoni tal-ktieb saret mill-artist Pierre Portelli li bosta jafuh għad-daqqa kreattiva tiegħu fil-qasam.

Fost l-oħrajn, id-dar tal-kotba Skarta ħarġet il-poeżiji ta’Adrian Grima, Immanuel Mifsud u Antoine Cassar u Joe Brincat.

Biex nissaħħu fl-Ilsien-Omm

2.MT ikompli l-vjaġġ sabiħ fit-tagħlim tal-Malti. Clare Azzopardi ħadmet dan il-proġett u tista’ tgħid li qed tipprovdi opportunità ta’ tagħlim alternattiv li ma jibqax ibbażat biss fuq dak li ndera.

2.MT huwa maħsub għat-tieni sena tal-fażi sekondarja. Il-ktieb jinbena minn tmien taqsimiet u kull taqsima tibda bit-test letterarju li tista’ tgħid kollha nkitbu għal dan il-ktieb minn awturi li normalment ħafna norbtu mal-vapur ta’ Merlin Publishers.

It-testi jvarjaw fl-istil u anki joħorġu mill-kuntest li test hu biss element letterarju. L-awturi jinkludu lil Simon Bartolo, Trevor Żahra, Mark Camilleri u Rita Saliba fost l-oħrajn.

Ma’ kull storja ma jonqsux ukoll il-mistoqsijiet jew attivitajiet għax illum il-kunċett ta’ taħriġ il-fehem qed jinbidel ukoll. Żmien ir-riproduzzjoni fidila ta’ test illum spiċċat. It-test fl-aħħar mill-aħħar irid jipprovaka u mhux jgħażżen.

It-taqsimiet tal-ktieb jindirizzaw erba’ ħiliet bażiċi fejn tidħol il-lingwa: il-qari, il-kitba, it-taħdit u s-smigħ. Xi ħaġa li tolqtok mill-ewwel hu t-tip ta’ kontenut li Azzopardi nkludiet: il-kultura f’sens wiesgħa.

Element interessanti huma l-podcasts fejn numru ta’ persunaġġi lokali qed jiġu ntervistati dwar il-ħidma tagħhom jew inkella stejjer. Il-persunaġġi intervistati minn Sergio Grech huma Charles Azzopardi, Charles Sammut, Ruben Zahra, Mark Scicluna u Rita Saliba.

Azzopardi jitkellem dwar il-kunflitt waqt li Saliba ġiet intervistata dwar il-proċess tal-kitba. Ruben Zahra jitkellem dwar l-għana waqt li Mark Scicluna ġie ntervistat dwar l-illustrazzjoni fil-kotba għat-tfal. Charles Sammut tkellem dwar l-attur.

Il-ktieb fih element ieħor interessanti: il-faċilità li l-istudent jibni portfoljo. Dan hu importanti għax il-portfoljo jagħti l-opportunità lill-istudent biex jiċċelebra l-ħiliet u l-kisbiet tiegħu. Għax it-tagħlim mhux l-istudju bl-amment kif ħafna għadhom jaħsbu u li ġġib ħafna marki kemm jista’ jkun qrib il-mija. L-awtriċi tissuġerixxi biex il-portfoljo jinbena ħabib tal-ambjent ukoll.

Il-ktieb jgħin ukoll lill-istudenti biex jiżviluppaw il-proċess tal-kitba u hawnhekk għandna elementi prattiċi kif dan jista’ jsir. Għax il-kitba wara kollox mhix sempliċi tbattil ta’ ideat fuq il-karta u kollox jieqaf hemm.

Il-ktieb ġie illustrat minn Nicole Diacono u jġib it-timbru ta’ Merlin Publishers.

Liġi Importanti għal-Libreriji Maltin

Il-Parlament Malti, ftit tal-ġimgħat ilu, għalaq liġi importanti ħafna: il-Liġi dwar it-twaqqif ta’ Libreriji Maltin. Il-Liġi hija mistennija li ġġib riformi importanti fil-qasam tal-libreriji f’Malta u fuq kollox terġa’ taħtar il-kariga importanti ta’ Librrar Nazzjonali li maż-żmien intilfet u fuq spalltu se jkollu bosta responsabiltajiet fosthom li jara li l-kollezzjoni nazzjonali fil-qasam tkun miġbura u mħarsa u li jara li l-livell tal-qari qalb il-poplu jitla’ permezz ta’ libreriji dinamiċi u ħajjin.

Irid jingħad sa mill-bidu, wara kollox kif anki qalet il-Ministru Cristina, fil-preżentazzjoni tal-Liġi fil-Parlament, li ma jfissirx li dan is-settur ma kellux ħaddiema validi li taw ħafna lill-pajjiż. Li qed jiġri llum hija li bis-saħħa ta’ Libreriji Maltin il-funzjonijiet se jitwessgħu u se jissaħħu. Wara kollox, kien hemm qbil tul dawn l-aħħar snin li l-Liġi li tħares il-libreriji għandha tkun aġġornata. Kien ġest pożittiv u importanti li gvern u oppożizzjoni qablu dwarha.

Inħoss li din il-Liġi għandha tkun interpretata fid-dawl ukoll tar-riformi importanti li għaddejjin fil-kamp edukattiv fejn il-mira hi li jkollna ċittadini aħjar, b’viżjoni ħolistika, ippreparati għad-dinja ta’ barra.

Il-Liġi qed tgħid li Libreriji Maltin se jkollha l-missjoni li tiżgura l-kompilazzjoni u l-konservazzjoni tal-wirt dokumentarju ta’ Malta għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri u li żżomm u tiżviluppa l-libreriji u tinkoraġixxi l-ġbir tal-għerf tul il-ħajja.

Libreriji Maltin se tieħu post dak li dawn l-aħħar snin kien id-Dipartiment tal-Libreriji. Libreriji Maltin imma mhux se tkun kuntenta bil-wirt li għandha imma se jkollha r-responsabilità li tiġbor u tikseb iktar materjal għall-kollezzjoni nazzjonali u dan il-materjal qed dejjem jikber u maż-żmien intilef ħafna minnu. Eżempju żgħir hu l-materjal pubbliċitarju li nirċievu fi djarna. Dak teknikament ukoll hu wirt li għandu jinġabar għax jgħin riċerkatur ta’ għada jifhem l-istorja tal-istampar, l-istorja tan-negozju u ħwejjeġ oħra tal-lum. Hemm ukoll il-kwistjoni importanti tal-wirt diġitali li Libreriji Maltin ma tistax ma tidħolx għalih.

Libreriji Maltin trid tkun ċentru ta’ eċċellenza fil-materja u anki taħdem għat-taħriġ professjonali tal-librara li hu importanti. Dmirha se tkun li tiggwida fis-suġġett. Il-Liġi f’dan l-aspett ma tlaqlaqx.

Libreriji Maltin ingħatat ukoll dawn id-dmirijiet: li tgħin lill-Kunsilli Lokali biex il-libreriji tagħhom ikunu ta’ livell, ittejjeb il-kwalità tal-ħajja tal-individwu billi tipprovdi servizzi ta’ referenza u self, u taċċetta u tikseb rekords privati ta’ ċertu importanza.

Il-Liġi se toħloq tliet vakanzi ġodda: il-kariga ta’ Librar Nazzjonali u żewġ deputati librara: wieħed għall-Biblijoteka Nazzjonali u wieħed għal-Libreriji Pubbliċi.

Minn barra l-aspett amministrattiv, il-Librar Nazzjonali irid jara fost l-oħrajn li l-liġijiet marbuta mad-drittijiet tal-awtur u t-tixrid tal-informazzjoni jiġu rispettati, jiddisponi minn rekords fil-kustodja tiegħu li ma jiġġustifikawx il-preservazzjoni minn Libreriji Maltin, u jagħmel arranġamenti ma’ istituzzjonijiet oħra għall-immaniġġar jew il-konservazzjoni jew ir-restawr konġut ta’ libreriji jew materjal ta’ libreriji.

Id-dmirijiet tal-Viċi Librar tal-Biblijoteka Nazzjonali jinkludu l-immaniġġjar u l-konservazzjoni tal-kollezzjoni nazzjonali, it-tkabbir tal-kollezzjoni, organizazzjonijiet tal-kollezzjonijiet li jsiru iktar aċċessibli għar-riċerkaturi, u żvilupp tal-Biblijografija Nazzjonali.

Il-Viċi Librar tal-Libreriji se jkollu l-mandat li jsaħħaħ il-qari billi jara li l-libreriji huma attrezzati, jippromovi opportunitajiet għall-iżvilupp kreattiv personali u għall-għarfien tal-wirt kulturali, il-letteraturta, kisbiet xjentifiċi u innovazzjonijiet, jipprovdi pariri, gwida u assitenza professjonali dwar it-twaqqif u l-immaniġġjar ta’ libreriji u taħriġ tal-professjonisti tal-libreriji, jipprovdi servizzi ta’ informazzjoni għal individwi, intrapriżi lokali u assoċjazzjonijiet u jagħmel l-ishma u s-servizzi tal-libreriji magħrufa permezz ta’ wirjiet u attivitajiet u avvenimenti promozzjonali oħra.

Libreriji Maltin se jkollha wkoll Kunsill maħtur mill-Ministru li se jkun magħmul minn President, l-Arkivista Nazzjonali, il-Kap tad-Diviżjoni tal-Istudji dwar il-Libreriji, l-Informazzjoni u l-Arkivji fl-Università ta’ Malta, id-Direttur tad-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali u mhux aktar minn tliet persuni magħżula minn fost dawk il-persuni attivi fil-qasam. Wieħed minnhom se jinħatar wara konsultazzjoni mal-Ministru għal Għawdex u ieħor wara konsultazzjoni mal-assoċjazzjonijiet tal-Librara.

Kull kunsill itul tliet snin u għandu dawn id-dmirijiet xi jwettaq: promozzjoni tal-ħidma ta’ Libreriji Maltin, jiżgura u jiffaċilita l-kollaborazzjoni bejn il-partijiet interessati differenti, jagħti parir lill-Ministru u lil-Librar Nazzjonali dwar immaniġjar tal-Libreriji f’Malta, jiġbed l-attenzjoni għal xi azzjoni urġenti meħtieġa għall-immaniġġjar tal-libreriji u jiltaqa’ u jikkonsulta mill-inqas darba fis-sena mal-persuni li jżommu libreriji mhux governattivi u mal-organizazzjonijiet li jaħdmu fil-qasam tal-libreriji.

Il-Liġi bla dubju se tkun katalista biex fil-qasam tinfetaħ era ġdida.

Jiftaħ it-Tielet Edizzjoni tal-Konkors Rumanzi għaż-Żgħażagħ

L-Aġenzija Żgħażagħ flimkien mal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb qed iniedu t-tielet edizzjoni tal-Konkors “Letteratura għaż-Żgħażagħ” biex jixprunaw il-letteratura Maltija maħsuba għall-età tal-adolexxenza. Għall-iskop ta’ dan il-konkors, b’‘żgħażagħ’, l-organizzaturi qed jifhmu adolexxenti li għandhom bejn 12 u 17-il sena. Għal din l-età hu mistenni li jkun hemm letteratura differenti: li la hi għat-tfal u lanqas għall-adulti.

Dan il-konkors huwa miftuħ biss għal manuskritti li jitrattaw l-età tal-adolexxenza, li jfisser żgħażagħ ta’ bejn 12 u 17-il sena. Fil-konkors jista’ jieħu sehem kulħadd.

Ix-xogħol irid ikun bil-lingwa Maltija, jrid ikun oriġinali u qatt ma deher ippubblikat, la sħiħ u lanqas xi partijiet minnu. Il-manuskritt m’għandux inkun inqas minn 20,000 kelma u m’għandux jaqbeż il-25,000 kelma.

Kull kompetitur jista’ jissottometti sa tliet manuskritti, iżda ma jistax jirbaħ aktar minn premju wieħed. Ta’ kull manuskritt għandu jkunu ppreżentati tliet kopji li ma jingħatawx lura. Id-drittijiet kollha jibqgħu tal-propjetarju tal-manuskritt.

L-awtur tal-manuskritt għandu juża nome de plume. F’envelope separat u ssiġillat, l-awtur jagħti dawn id-dettalji: isem, età, indirizz, numru tal-mowbajl, numru tat-telefown u indirizz elettroniku (e-mail).

Għandu jkun hemm ukoll dikjarazzjoni li dan hu xogħol oriġinali, li qatt ma ġie ppubblikat qabel jew xi partijiet minnu u li qatt ma tah lil xi pubblikatur.

Il-President, is-Segretarju u d-Direttur Eżekuttiv tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, uffiċjali fl-Aġenzija Żgħażagħ u l-familjari (sal-ewwel grad) ta’ dawn imsemmija ma jistgħux jieħdu sehem f’dan il-konkors.

Il-manuskritti għandhom jaslu għand id-Direttur Eżekuttiv tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb sal-31 ta’ Ottubru 2011, fl-uffiċċju tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, fil-Librerija Pubblika Ċentrali, il-Furjana.

Id-deċiżjoni tal-ġurija hija finali u ma tistax tkun kontestata. Kull deċiżjoni meħuda mill-Aġenzija Żgħażagħ u mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb dwar it-tmexxija tal-Konkors, fid-dettalji kollha tiegħu, hija finali.

It-testi rebbieħa se jkunu tnejn. Iż-żewġ rebbieħa jitqiesu fi grad indaqs u ma jkunx hemm l-ewwel u t-tieni premju, imma premju wieħed għal kull rebbieħ.Il-kittieba rebbieħa jieħdu €1000 u trofew kommemorattiv kull wieħed.

Jingħata premju speċjali ta’ €500 lil dak l-awtur żagħżugħ ta’ bejn it-13 u t-30 sena li jkun ipproduċa manuskritt li jipprometti fil-konkors imma ma jkunx ħa wieħed miż-żewġ premjijiet ewlenin. Dan l-awtur jingħata wkoll il-possibiltà li jiltaqa’ ma’ pubblikaturi li jgħinuh kif itejjeb il-pubblikazzjoni tiegħu għall-futur.

Jekk il-livell mixtieq ma jintlaħaqx, l-organizzaturi jirriservaw id-dritt li l-premju ma jingħatax.

L-Avvent ta’ Poeta Ġdid

Is-sena li għaddiet id-dar tal-kotba Skarta (li tispeċjalizza fuq ammonti żgħar ta’ kopji) ppubblikat il-ġabra tal-poeżiji ta’ John Aquilina Leħnek il-Libsa Tiegħi.

Aquilina (1977) hu relattivament isem ġdid fil-kamp tal-poeżija Maltija għalkemm f’dawn l-aħħar snin il-poeżiji tiegħu dehru f’diversi antoloġiji u websajts. Il-poeta beda jikteb il-poeżija fl-1994.

L-avvent tiegħu imma bla dubju hu wieħed impresjonanti meta tqis l-ewwelnett il-kwalità ta’ vrusu (li jibqgħu jintrigawk anki wara li taqrahom) kif ukoll il-produzzjoni eċċellenti tal-ktieb li tebagħ. Ftit huma dawk il-poeti li jibdew l-avventura tagħhom fil-pubblikazzjoni b’dan il-mod.

Ta’ min jirrimarka għall-istorja, li s-sena li għaddiet, kienet waħda xotta u ftit rajna pubblikazzjonijiet fejn tidħol il-poeżija u żgur li l-kontribut ta’ Aquilina kien wieħed frisk u interessanti u li jinteressa u jintriga. Filfatt għall-Premju Nazzjonali tal-Ktieb ta’ din is-sena, hemm jikkonkorru biss tliet kotba fosthom dan ta’ Aquilina.

Aquilina ġej mid-dinja tax-Xjenzi u l-għalqa tiegħu hi l-Matematika li studjaha fl-Universitajiet ta’ Malta, Cambridge, u Bath. Hu inrteressanti kif donnha l-Matematika u x-Xjenza per se huma assenti mill-kwadretti poetiċi tiegħu. Għax Aquilina essenzjalment jikteb dwar il-bniedem.

Il-poeżija tiegħu bosta drabi hi konċiża imma tibqa’ tidwi fik. Hemm saffi differenti ta’ interpretazzjonijiet. Hemm kif kiteb Oliver Friggieri eżerċizzju maħdum bir-reqqa fit-tħaddim tal-metrika (anki dan il-fattur hu importanti għax bosta drabi l-metrika l-lum tiġi injorata mill-kittieba l-ġodda. B’metrika mhux nifhmu vrus tradizzjonali).

Il-poeta donnu hu maqbud bejn l-imħabba u l-mewt. Il-ħin kollu jipprovdi immaġnijiet marbuta man-natura speċjalment il-baħar.

Il-poeżija spiss hi indirizzata lil xi persuna moħbija li aktarx hi mara. Il-preżenza tagħha tfisser għall-poeta rebħa importanti: meta tkun miegħu jaqgħu żewġ kunċetti ewlenin iż-żmien u l-ispazju (La hawn Int).

Immanuel Mifsud jiddeskrivi din il-ġabra bħala poeżiji tal-qalb. Meta m’hemmx l-imħabba, ix-xenarju jaqleb għall-mewt jew għas-solitudni jew għall-uġigħ jew għan-niket. Imma anki fin-niket il-poeta jsib ċertu serħan. In-niket tiegħu b’dan il-mod jissaffa u jippurifika ruħu u jqarrbu lejn il-poeżija.

Drabi oħra jiddomina u jibqa’ jidwi l-baħħ etern. Aquilina jiddikjara li “mhux ħela d-dmugħ, jekk tkun qed tfur bin-niket.” (Meta Tolfoq).

Il-mewt donnu qed jippreżenta bħala passaġġ faċli u bżonnjuż. Il-poeżija Il-Mewt turi dan. Għalih l-immortalità mhi xejn ħlief pass monotonu (L-Immortali)

Għada nidra nimxi Waħdi hi fil-fehma tiegħi waħda mill-aħjar poeżiji fil-ġabra u fiha ritmu li jintrigak speċjalment meta l-poeta jiddikjara fil-vjaġġ “għad nidra nimxi waħdi,/u ma nfittixx lanqas il-kuntentizza. Xħin ma jarani ħadd narmi ħtijieti fi sqaq li baqa’ vojt, ngħattihom b’bikja.”

Il-produzzjoni tal-ktieb saret mill-artist Pierre Portelli li bosta jafuh għad-daqqa kreattiva tiegħu fil-qasam.

Fost l-oħrajn, id-dar tal-kotba Skarta ħarġet il-poeżiji ta’Adrian Grima, Immanuel Mifsud u Antoine Cassar u Joe Brincat.

Biex nissaħħu fl-Ilsien-Omm

2.MT ikompli l-vjaġġ sabiħ fit-tagħlim tal-Malti. Clare Azzopardi ħadmet dan il-proġett u tista’ tgħid li qed tipprovdi opportunità ta’ tagħlim alternattiv li ma jibqax ibbażat biss fuq dak li ndera.

2.MT huwa maħsub għat-tieni sena tal-fażi sekondarja. Il-ktieb jinbena minn tmien taqsimiet u kull taqsima tibda bit-test letterarju li tista’ tgħid kollha nkitbu għal dan il-ktieb minn awturi li normalment ħafna norbtu mal-vapur ta’ Merlin Publishers.

It-testi jvarjaw fl-istil u anki joħorġu mill-kuntest li test hu biss element letterarju. L-awturi jinkludu lil Simon Bartolo, Trevor Żahra, Mark Camilleri u Rita Saliba fost l-oħrajn.

Ma’ kull storja ma jonqsux ukoll il-mistoqsijiet jew attivitajiet għax illum il-kunċett ta’ taħriġ il-fehem qed jinbidel ukoll. Żmien ir-riproduzzjoni fidila ta’ test illum spiċċat. It-test fl-aħħar mill-aħħar irid jipprovaka u mhux jgħażżen.

It-taqsimiet tal-ktieb jindirizzaw erba’ ħiliet bażiċi fejn tidħol il-lingwa: il-qari, il-kitba, it-taħdit u s-smigħ. Xi ħaġa li tolqtok mill-ewwel hu t-tip ta’ kontenut li Azzopardi nkludiet: il-kultura f’sens wiesgħa.

Element interessanti huma l-podcasts fejn numru ta’ persunaġġi lokali qed jiġu ntervistati dwar il-ħidma tagħhom jew inkella stejjer. Il-persunaġġi intervistati minn Sergio Grech huma Charles Azzopardi, Charles Sammut, Ruben Zahra, Mark Scicluna u Rita Saliba.

Azzopardi jitkellem dwar il-kunflitt waqt li Saliba ġiet intervistata dwar il-proċess tal-kitba. Ruben Zahra jitkellem dwar l-għana waqt li Mark Scicluna ġie ntervistat dwar l-illustrazzjoni fil-kotba għat-tfal. Charles Sammut tkellem dwar l-attur.

Il-ktieb fih element ieħor interessanti: il-faċilità li l-istudent jibni portfoljo. Dan hu importanti għax il-portfoljo jagħti l-opportunità lill-istudent biex jiċċelebra l-ħiliet u l-kisbiet tiegħu. Għax it-tagħlim mhux l-istudju bl-amment kif ħafna għadhom jaħsbu u li ġġib ħafna marki kemm jista’ jkun qrib il-mija. L-awtriċi tissuġerixxi biex il-portfoljo jinbena ħabib tal-ambjent ukoll.

Il-ktieb jgħin ukoll lill-istudenti biex jiżviluppaw il-proċess tal-kitba u hawnhekk għandna elementi prattiċi kif dan jista’ jsir. Għax il-kitba wara kollox mhix sempliċi tbattil ta’ ideat fuq il-karta u kollox jieqaf hemm.

Il-ktieb ġie illustrat minn Nicole Diacono u jġib it-timbru ta’ Merlin Publishers.

Liġi Importanti għal-Libreriji Maltin

Il-Parlament Malti, ftit tal-ġimgħat ilu, għalaq liġi importanti ħafna: il-Liġi dwar it-twaqqif ta’ Libreriji Maltin. Il-Liġi hija mistennija li ġġib riformi importanti fil-qasam tal-libreriji f’Malta u fuq kollox terġa’ taħtar il-kariga importanti ta’ Librrar Nazzjonali li maż-żmien intilfet u fuq spalltu se jkollu bosta responsabiltajiet fosthom li jara li l-kollezzjoni nazzjonali fil-qasam tkun miġbura u mħarsa u li jara li l-livell tal-qari qalb il-poplu jitla’ permezz ta’ libreriji dinamiċi u ħajjin.

Irid jingħad sa mill-bidu, wara kollox kif anki qalet il-Ministru Cristina, fil-preżentazzjoni tal-Liġi fil-Parlament, li ma jfissirx li dan is-settur ma kellux ħaddiema validi li taw ħafna lill-pajjiż. Li qed jiġri llum hija li bis-saħħa ta’ Libreriji Maltin il-funzjonijiet se jitwessgħu u se jissaħħu. Wara kollox, kien hemm qbil tul dawn l-aħħar snin li l-Liġi li tħares il-libreriji għandha tkun aġġornata. Kien ġest pożittiv u importanti li gvern u oppożizzjoni qablu dwarha.

Inħoss li din il-Liġi għandha tkun interpretata fid-dawl ukoll tar-riformi importanti li għaddejjin fil-kamp edukattiv fejn il-mira hi li jkollna ċittadini aħjar, b’viżjoni ħolistika, ippreparati għad-dinja ta’ barra.

Il-Liġi qed tgħid li Libreriji Maltin se jkollha l-missjoni li tiżgura l-kompilazzjoni u l-konservazzjoni tal-wirt dokumentarju ta’ Malta għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri u li żżomm u tiżviluppa l-libreriji u tinkoraġixxi l-ġbir tal-għerf tul il-ħajja.

Libreriji Maltin se tieħu post dak li dawn l-aħħar snin kien id-Dipartiment tal-Libreriji. Libreriji Maltin imma mhux se tkun kuntenta bil-wirt li għandha imma se jkollha r-responsabilità li tiġbor u tikseb iktar materjal għall-kollezzjoni nazzjonali u dan il-materjal qed dejjem jikber u maż-żmien intilef ħafna minnu. Eżempju żgħir hu l-materjal pubbliċitarju li nirċievu fi djarna. Dak teknikament ukoll hu wirt li għandu jinġabar għax jgħin riċerkatur ta’ għada jifhem l-istorja tal-istampar, l-istorja tan-negozju u ħwejjeġ oħra tal-lum. Hemm ukoll il-kwistjoni importanti tal-wirt diġitali li Libreriji Maltin ma tistax ma tidħolx għalih.

Libreriji Maltin trid tkun ċentru ta’ eċċellenza fil-materja u anki taħdem għat-taħriġ professjonali tal-librara li hu importanti. Dmirha se tkun li tiggwida fis-suġġett. Il-Liġi f’dan l-aspett ma tlaqlaqx.

Libreriji Maltin ingħatat ukoll dawn id-dmirijiet: li tgħin lill-Kunsilli Lokali biex il-libreriji tagħhom ikunu ta’ livell, ittejjeb il-kwalità tal-ħajja tal-individwu billi tipprovdi servizzi ta’ referenza u self, u taċċetta u tikseb rekords privati ta’ ċertu importanza.

Il-Liġi se toħloq tliet vakanzi ġodda: il-kariga ta’ Librar Nazzjonali u żewġ deputati librara: wieħed għall-Biblijoteka Nazzjonali u wieħed għal-Libreriji Pubbliċi.

Minn barra l-aspett amministrattiv, il-Librar Nazzjonali irid jara fost l-oħrajn li l-liġijiet marbuta mad-drittijiet tal-awtur u t-tixrid tal-informazzjoni jiġu rispettati, jiddisponi minn rekords fil-kustodja tiegħu li ma jiġġustifikawx il-preservazzjoni minn Libreriji Maltin, u jagħmel arranġamenti ma’ istituzzjonijiet oħra għall-immaniġġar jew il-konservazzjoni jew ir-restawr konġut ta’ libreriji jew materjal ta’ libreriji.

Id-dmirijiet tal-Viċi Librar tal-Biblijoteka Nazzjonali jinkludu l-immaniġġjar u l-konservazzjoni tal-kollezzjoni nazzjonali, it-tkabbir tal-kollezzjoni, organizazzjonijiet tal-kollezzjonijiet li jsiru iktar aċċessibli għar-riċerkaturi, u żvilupp tal-Biblijografija Nazzjonali.

Il-Viċi Librar tal-Libreriji se jkollu l-mandat li jsaħħaħ il-qari billi jara li l-libreriji huma attrezzati, jippromovi opportunitajiet għall-iżvilupp kreattiv personali u għall-għarfien tal-wirt kulturali, il-letteraturta, kisbiet xjentifiċi u innovazzjonijiet, jipprovdi pariri, gwida u assitenza professjonali dwar it-twaqqif u l-immaniġġjar ta’ libreriji u taħriġ tal-professjonisti tal-libreriji, jipprovdi servizzi ta’ informazzjoni għal individwi, intrapriżi lokali u assoċjazzjonijiet u jagħmel l-ishma u s-servizzi tal-libreriji magħrufa permezz ta’ wirjiet u attivitajiet u avvenimenti promozzjonali oħra.

Libreriji Maltin se jkollha wkoll Kunsill maħtur mill-Ministru li se jkun magħmul minn President, l-Arkivista Nazzjonali, il-Kap tad-Diviżjoni tal-Istudji dwar il-Libreriji, l-Informazzjoni u l-Arkivji fl-Università ta’ Malta, id-Direttur tad-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali u mhux aktar minn tliet persuni magħżula minn fost dawk il-persuni attivi fil-qasam. Wieħed minnhom se jinħatar wara konsultazzjoni mal-Ministru għal Għawdex u ieħor wara konsultazzjoni mal-assoċjazzjonijiet tal-Librara.

Kull kunsill itul tliet snin u għandu dawn id-dmirijiet xi jwettaq: promozzjoni tal-ħidma ta’ Libreriji Maltin, jiżgura u jiffaċilita l-kollaborazzjoni bejn il-partijiet interessati differenti, jagħti parir lill-Ministru u lil-Librar Nazzjonali dwar immaniġjar tal-Libreriji f’Malta, jiġbed l-attenzjoni għal xi azzjoni urġenti meħtieġa għall-immaniġġjar tal-libreriji u jiltaqa’ u jikkonsulta mill-inqas darba fis-sena mal-persuni li jżommu libreriji mhux governattivi u mal-organizazzjonijiet li jaħdmu fil-qasam tal-libreriji.

Il-Liġi bla dubju se tkun katalista biex fil-qasam tinfetaħ era ġdida.

Jiftaħ it-Tielet Edizzjoni tal-Konkors Rumanzi għaż-Żgħażagħ

L-Aġenzija Żgħażagħ flimkien mal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb qed iniedu t-tielet edizzjoni tal-Konkors “Letteratura għaż-Żgħażagħ” biex jixprunaw il-letteratura Maltija maħsuba għall-età tal-adolexxenza. Għall-iskop ta’ dan il-konkors, b’‘żgħażagħ’, l-organizzaturi qed jifhmu adolexxenti li għandhom bejn 12 u 17-il sena. Għal din l-età hu mistenni li jkun hemm letteratura differenti: li la hi għat-tfal u lanqas għall-adulti.

Dan il-konkors huwa miftuħ biss għal manuskritti li jitrattaw l-età tal-adolexxenza, li jfisser żgħażagħ ta’ bejn 12 u 17-il sena. Fil-konkors jista’ jieħu sehem kulħadd.

Ix-xogħol irid ikun bil-lingwa Maltija, jrid ikun oriġinali u qatt ma deher ippubblikat, la sħiħ u lanqas xi partijiet minnu. Il-manuskritt m’għandux inkun inqas minn 20,000 kelma u m’għandux jaqbeż il-25,000 kelma.

Kull kompetitur jista’ jissottometti sa tliet manuskritti, iżda ma jistax jirbaħ aktar minn premju wieħed. Ta’ kull manuskritt għandu jkunu ppreżentati tliet kopji li ma jingħatawx lura. Id-drittijiet kollha jibqgħu tal-propjetarju tal-manuskritt.

L-awtur tal-manuskritt għandu juża nome de plume. F’envelope separat u ssiġillat, l-awtur jagħti dawn id-dettalji: isem, età, indirizz, numru tal-mowbajl, numru tat-telefown u indirizz elettroniku (e-mail).

Għandu jkun hemm ukoll dikjarazzjoni li dan hu xogħol oriġinali, li qatt ma ġie ppubblikat qabel jew xi partijiet minnu u li qatt ma tah lil xi pubblikatur.

Il-President, is-Segretarju u d-Direttur Eżekuttiv tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, uffiċjali fl-Aġenzija Żgħażagħ u l-familjari (sal-ewwel grad) ta’ dawn imsemmija ma jistgħux jieħdu sehem f’dan il-konkors.

Il-manuskritti għandhom jaslu għand id-Direttur Eżekuttiv tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb sal-31 ta’ Ottubru 2011, fl-uffiċċju tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, fil-Librerija Pubblika Ċentrali, il-Furjana.

Id-deċiżjoni tal-ġurija hija finali u ma tistax tkun kontestata. Kull deċiżjoni meħuda mill-Aġenzija Żgħażagħ u mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb dwar it-tmexxija tal-Konkors, fid-dettalji kollha tiegħu, hija finali.

It-testi rebbieħa se jkunu tnejn. Iż-żewġ rebbieħa jitqiesu fi grad indaqs u ma jkunx hemm l-ewwel u t-tieni premju, imma premju wieħed għal kull rebbieħ.Il-kittieba rebbieħa jieħdu €1000 u trofew kommemorattiv kull wieħed.

Jingħata premju speċjali ta’ €500 lil dak l-awtur żagħżugħ ta’ bejn it-13 u t-30 sena li jkun ipproduċa manuskritt li jipprometti fil-konkors imma ma jkunx ħa wieħed miż-żewġ premjijiet ewlenin. Dan l-awtur jingħata wkoll il-possibiltà li jiltaqa’ ma’ pubblikaturi li jgħinuh kif itejjeb il-pubblikazzjoni tiegħu għall-futur.

Jekk il-livell mixtieq ma jintlaħaqx, l-organizzaturi jirriservaw id-dritt li l-premju ma jingħatax.

Ippubblikat it-Tieni Rumanz Rebbieħ tal-Konkors Rumanzi għaż-Żgħażagħ

F’dawn l-aħħar jiem, il-Konkors Rumanzi għaż-Żgħażagħ organizzat mis-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ u Sport u l-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, kien fl-aħbarijiet b’żewġ bxariet u żviluppi importanti.

Iktar kmieni dan ix-xahar, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb u l-Aġenzija Żgħażagħ ħabbru r-rebbieħa tat-tieni edizzjoni tal-konkors. Ir-rebbieħa huma Emanuel Psalia bil-manuskritt Storja Maqsuma u Ivan Bugeja bil-kitba Tmiem il-Ġimgħa. Il-ġurija kienet magħmula mill-Professur Charles Briffa, il-lettur fil-Fakultà tal-Edukazzjoni Dr Terence Portelli u x-xandar u kittieb George Peresso. Dawn il-manuskritti issa jsiru kotba fil-ġimgħat u li x-xhur li ġejjin. Fl-istess attività, kien ikkonfermat ukoll li l-konkors se jidħol għat-tielet edizzjoni.

Illum wara nofsinhar se jkun ippreżentat lis-Segretarju Parlamentari Clyde Puli kopja tar-rumanz Inżul ix-Xemx ta’ Rita Saliba; wieħed mir-rumanzi rebbieħa tas-sena li għaddiet. Saliba kienet rebħet il-konkors flimkien ma’ Simon Bartolo. Ir-rebbieħa tal-konkors ħadu elf ewro, ċertifikat u trofew li nħadem mill-Mdina Glass. Kliem ir-Riħ, il-ktieb ta’ Bartolo, ġie ppubblikat mill-Klabb Kotba Maltin waqt il-Fiera Nazzjonali tal-Ktieb 2010.

Il-konkors jaħseb biex jippremja wkoll lil dak iż-żagħżugħ li spikka qalb il-parteċipanti. L-unur is-sena li għaddiet mar għand Rene A. Cilia waqt li din is-sena r-rebbieħa kienu tnejn: Kenneth Curmi u Cherise Ann Abela. L-awturi żgħażagħ se jingħataw il-possibilità li jkabbru t-talenti tagħhom.

Rita Saliba mhix isem ġdid ma’ dawk li jsegwu l-letteratura. Saliba qrat xogħlijiet tagħha waqt diversi attivitajiet letterarji, li jsiru f’Malta minn żmien għal żmien. Xi xogħlijiet ta’ Saliba dehru wkoll f’kotba għat-taħriġ ippubblikati mill-Merlin.

Wieħed japprezza li l-konkors qed ifittex rumanzi għall-adolexxenti jiġifieri kitba speċifika għall-età speċifika ħafna. Din hi sezzjoni li ma jgħoddx kollox għaliha. Għall-kuntrarju, hi fażi fejn iż-żagħżugħ ikun qed ifittex li jasserixxi ruħu. Żgur hi epoka li l-istejjer ta’ avventuri li kienu jaqraw fil-primarja ma jibqax spazju għalihom. Lilhinn minn xtutna f’pajjiżi bħall-Italja, il-Ġermanja u l-Ingilterra hemm roqgħa awturi kbira mhux ħażin li jispeċjalizzaw f’din it-tip ta’ letteratura. Hawnhekk qed nitkellmu fuq il-fażi ta’ bejn it-12 u s-17-il sena.

Il-protagonist ewlieni tar-rumanz Inżul ix-Xemx tista’ tgħid li hu Thomas li hu marid bil-proġerija; marda li xxejjaħ lill-pazjent mil-lum għal għada. Ir-rumanz jippreżenta karattri ħajjin oħra bħal Josef u Sammantha; it-tnejn bit-talent u imħabba għall-arti tat-tpinġija. Ċirkustanza partikulari twassal biex Josef u Thomas jiltaqgħu u flimkien jippjanaw kif se jaraw ix-xemx nieżla. Is-sitwazzjoni xejn ma kienet faċli minħabba li Thomas kien taħt protezzjoni stretta.

L-istil ta’ Saliba hu wieħed mexxej u jżomm ċertu ritmu; element importanti ħafna u li ma jistax ikun injorat fil-każ tal-letteratura għall-adolexxenti.

Ta’ min iżid li s-Segretarjat Parlamentari għaż-Żgħażagħ u Sport qed jissussidja gidma sew mill-pubblikazzjoni biex b’hekk ikun assigurat prezz tajjeb tal-ktieb u allura firxa ikbar.

Persważ li kif jiġri fil-każ tal-kotba għat-tfal, ktieb bħal dan se jkollu wkoll pubbliku adult li jaqrah. Hu ktieb li jiċċelebra l-valur tal-ħbiberija: mill-ġdid tema importanti għall-udjenza li l-ktieb hu indirizzat għalih.

Sensiela bi Sfida: Ir-Rispett lejn id-Diversità

Is-sensiela ta’ kotba għat-tfal Milly, Molly oriġinat fi New Zealand u bħalissa qed tkun tradotta għal Malti u ppubblikata minn Frans A. Attard li matul is-snin tana diversi pubblikazzjonijiet interessanti fosthom il-famuż Maze li jintuża minn bosta biex isibu t-triqat fil-gżejjer tagħna kif ukoll il-Book of Records and Firsts li jmissu ma’ Malta u l-istorja tagħha.

Ta’ min jelenka sa mill-bidu li s-sensiela Milly, Molly rebħet il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb organizzat mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.

Sas-sena li għaddiet, Attard ħareġ sittax-il volum min din is-sensiela. Milly Molly jippreżentaw sensiela ta’ sitwazzjonijiet li fl-aħħar mill-aħħar għandhom għan diddatiku.

Huma kotba b’erbgħa u għoxrin faċċata l-wieħed. Il-kotba nkitbu biex ixerrdu l-kunċett tad-diversità f’sens wiesa’ ħafna. L-awturi riedu jippromovu wkoll il-valuri sodi fil-formazzjoni tal-karattru tat-tfal.

Kull ktieb jieħu tema u tagħlima u l-protagonisti huma Milly u Molly; żewġt ibniet- waħda bjonda u l-oħra samra. Fost it-tagħlimiet li toħroġ din is-sensiela ta’ min isemmi r-responsabilità, l-ippremjar tad-differenza, il-graditudni, l-onestà, u l-eżerċizzju.

Per eżempju, il-ktieb Milly, Molly u l-Bandli jippromovi l-kunċett tal-importanza tal-ħidma flimkien waqt li Milly, Molly u l-Għarix fuq is-Siġra jenfasizza l-bżonn tal-eżerċizzju. Il-kunċett tal-kuraġġ u d-determinazzjoni joħorġu fil-ktieb Milly u Molly Jikkampjaw.

Is-sensiela oriġinarjament inkitbet minn Gill Pittar waqt li l-illustrazzjonijiet huma ta’ Cris Morrell. Attard jippreżenta kemm-il verżjoni oriġinali bl-Ingliż kif ukoll it-traduzzjoni Maltija tiegħu anki għax hu jemmen li tagħna hi soċjetà bilingwi; deċiżjoni li mhux kulħadd jaqbel magħha. Il-kittieb Charles Casha qed joffri l-konsulenza tiegħu fuq dan il-proġett. Il-kotba huma ideali għal tfal ta’ taħt id-disa’ snin.

Skont il-Professur Sigrid Markmann, id-Dekan tal-Fakultà tal-Letteratura, tal-Università ta’ Osnabruck fil-Ġermanja, “l-morali li hemm fl-istejjer huwa importanti għat-tfal li qed jgħixu fis-seklu 21 sabiex dawn il-valuri jagħmluhom parti minn ħajjithom … l-istil u l-kliem huma ta’ letteratura tajba …”

Milly Molly hija sensiela li taqdi bosta għanijiet. F’dawn il-kotba, għandek storja u allura awtomatikament il-letteratura. Għandek tagħlima fl-istejjer u allura jidħlu kexxun għal suġġetti bħal PSE fl-iskola. Il-kotba għandhom il-potenzjal li joħolqu diskussjoni fuq suġġetti li t-tfal se jmissu magħhom matul il-ħajjithom. Forsi ftit nimmaġinaw li l-letteratura tista’ tgħin u taqdi għanijiet bħal dawn. Milly Molly twaqqa’ dawn il-preġudizzjo kollha. Fuq kollox hi sensiela li tagħti każ l-ispirtu.

Tislima lill-Poeta Nazzjonali

Il-Hamis li ghadda, l-Uffiċċju tal-Prim Ministru fakkar il-memorja għażiża tal-poeta nazzjonali Dun Karm permezz ta’ kunċert li tella’ fil-kon-kattidral ta’ San Ġwann. Dan il-kunċert kommemorattiv, li ngħata l-isem Tina l-Ħlewwa, sar f’għeluq il-ħamsin sena mill-mewt tal-poeta Żebbuġi li fost l-oħrajn kiteb l-innu nazzjonali tal-pajjiż u l-famuża poeżija Il-Jien u Lilhinn Minnu.

Il-kunċert ingħata mill-kor Laudate Pueri tal-Bażilika ta’ San Ġorġ tar-Rabat, Għawdex. Il-kor kien taħt id-direzzjoni tas-Surmast Dun George L. Frendo. Il-kor matul il-kunċert ippreżenta diversi innijiet tal-poeta nazzjonali li jiffurmaw parti essenzjali mill-identità nazzjonali ta’ kull Malti u Għawdxi. Bosta innijiet dunkarmjani ġew immużikati mis-Surmast Ġużeppi Caruana.

L-innijiet li ġew inklużi fil-kunċert kienu Fil-Ħlewwa ta’ Mejju, Ismagħha l-Għanja, Nadurawk ja Ħobż tas-Sema, Għedtilna Kelma, l-Innu ta’ Ferħ, l-Innu ta’ Filgħaxija u l-Innu Nazzjonali.

Waqt il-kunċert, tkellem ukoll il-Professur Oliver Friggieri; li studja u ġabar il-poeżiji bil-Malti u bit-Taljan tal-poeta. Fil-programm tifkira, Friggieri jispjega li dawn iż-żewġ proġetti ħadulu ħamsa u tletin sena.

Din is-sena hemm ippjanati diversi attivitajiet biex ifakkru l-poeta. Jalla dan l-anniversarju jħajjar lil bosta biex jiskopru l-ġmiel tal-kelma kif imħaddma minn dan il-poeta ewlieni Maltin.

Fi tmiem il-kunċert, Pawlu Mizzi, figura importanti ħafna fil-qasam tal-ktieb Malti, ħeġġiġni biex fl-attivitajiet li nagħmel Dun Karm ikun dejjem preżenti. Bil-qalb nilqa’ dan il-parir.

Nostalġija għas-Sittinijiet? Mhux Biss …

F’Novembru li għadda waqt il-Fiera Nazzjonali tal-Ktieb Horizons ippubblikat l-ewwel rumanz ta’ Victor Fenech: Ix-Xitwa ta’ wara s-Sjuf. Kif jaf min hu midħla tal-ktieb Malti, dan mhux l-ewwel biċċa xogħol letterarju ta’ Fenech li bosta jafuh għad-diversi pubblikazzjonijiet ta’ poeżija fosthom F’Altamira, Sangraal u Għeluq kif ukoll diversi kotba għat-tfal u l-adolexxenti li ġew ippubblikati mill-Merlin Library Ltd, Klabb Kotba Maltin, Kotba Merill u Kotba Sagħtar fost l-oħrajn.

Fenech kien ukoll wieħed mill-ewlenin tal-Moviment Qawmien Letterarju li fis-sittinijiet ħadmu biex jibdlu l-kors tal-poeżija u l-letteratura li kienet qed tilgħabha mal-mewt. Fenech waħdu jibqa’ magħruf għall-ħolqien tal-ġeneru tal-poeproża. Matul is-snin, huwa dejjem kien konsistenti b’kitbiet ħajja u li mhux lesti li jagħmlu xi forma ta’ kompromessi.

Ix-Xitwa ta’ wara s-Sjuf ilaqqana’ mal-karattru Q li jirrakkonta l-ġrajjiet ta’ sħabu kif għexu fis-sittinijiet f’Malta. Dan kien żmien mill-iktar movimentat għall-Malta (għalkemm ħdejn ir-riefnu ta’ barra lokalment kellek żiffa).

Interessanti li t-tema tas-sittinijiet dawn l-aħħar xhur qamet f’diversi kitbiet. F’moħħi jiġuni Staqsi lir-Riħ ta’ Salv Sammut, Arloġġ ta’ Darba ta’ Charles Flores, L-Antipodi ta’ Alex Vella Gera u Il-Lejl tal-Irġulija ta’ Sergio Grech.

Fenech jeħodna fuq vjaġġ lura fil-memorja kollettiva ta’ dan il-ġens. Is-snin sittin f’Malta fissru l-ġlieda għall-Indipendenza b’Borg Olivier jikseb dak il-pass importanti fl-iżvilupp tan-nazzjon. Is-sittinijiet f’Malta raw kunflitt qawwi bejn Mintoff u Gonzi li fired familji kbar. Is-sittinijiet żvelaw l-għeluq u l-moffa fejn tidħol il-moda l-ġdida (il-miniskirt u l-bikini).

Fuq livell ieħor, akkademiku, riċerkaturi bħal Henry Frendo, Joe M. Pirotta u Sergio Grech daħlu fid-dettall dwar dan is-suġġett.

Fenech jirreferi wkoll għall-arti popolari tas-sittinijiet u fosthom isemmi lil Freddie Portelli u l-kanzunetta li ma mietet qatt Viva Malta. Sabiħ ukoll l-isfond reliġjuż li joħloq l-awtur, flimkien mal-bidliet fil-kamp soċjali bil-ftuħ tal-fabbriki u l-mewġa ta’ bini.

Dan kollu u iktar hu “dokumentat” fir-rumanz ta’ Fenech u donnha tinħass ħajta nostalġija għal dak iż-żmien. Imma dan mhux xi ktieb tal-Istorja ta’ epoka u jiżbalja jekk niefqu nħarsu lejh b’dan il-mod.

Żgur li l-awtur, b’riħet il-karattri li ħoloq, qed jagħmel skrutinju tal-perjodu u jipprova jifhem fejn falla u fejn rnexxa. Fuq kollox, is-sittinijiet kienu snin ta’ avventura u donnu Fenech qed jimplika li l-ħolm taż-żgħażagħ tal-lbieraħ li se jqallbu ż-żminijiet nsewh għal kollox u min flok illum li kibru għażlu il-kompromess u s-silenzju u jkunu parti minn konfoffa ta’ skiet.

Fenech analizza l-passat biex jifhem il-preżent u l-awtur donnu qed jisfiduċja ż-żminijiet tal-lum fejn donnha l-apatija taħkem sultana fuq kollox u fuq kulħadd. Donnu qed jara nuqqas ta’ kontinwità jekk mhux rigress u entropija. Agħar minn hekk, l-awtur qed jara dekadenza fiċ-ċiviltà preżenti fejn kollox idur mal-kunċett tal-flus.

Inħoss li hemm xebh bejn Q u l-awtur anki jekk Fenech jgħid mod ieħor fil-paġni preliminari. Imma, per eżempju, Q u Fenech, mhux kumbinazzjoni li għandhom l-istess ideat dwar it-tħassir ambjentali; suġġett li tant Fenech kiteb u xela dwaru. L-isfiduċja fil-politika hi tema oħra għal qalb Fenech u tinħass ukoll fi Q. Q bena karriera fil-kamp edukattiv. L-istess Fenech. Q u Fenech huma kittieba. Għal Q, il-kitba hi impenn. L-istess għall-Fenech.

Nemmen li t-tmiem tar-rumanz b’xi mod jew ieħor hu t-testment tal-awtur: “id-dinja moderna m’għadx għandha moħħ għall-poeżija … leħen il-kittieb jeħtieġ li jibqa’ ħaj …” It-tmiem hu wieħed melankoniku imma fl-istess ħin tibqa’ tibrilla t-tama. Il-konklużjoni fakkritni f’dikjrazzjoni li għamel reċenti l-kittieb Peruvjan rebbieħ tal-Premju Nobel Mario Vargas Llosa fejn iddikjara li l-mewt se ssibu jikteb.

Ix-Xitwa ta’ wara s-Sjuf hu rumanz li għandu jinżel għasel ma’ min japprezza l-ġeneru prożajku. Fil-qoxra tar-rumanz jidher kwadru ta’ Raymond Pitrè li jmur lura għas-sena li fiha Malta ħadet l-Indipendenza.

Nistennew b’ħerqa iktar esperimenti ta’ Fenech fil-kitba tar-rumanz li wisq probabbli hu l-iktar ġeneru popolari ma’ min iħobb il-letteratura. Filfatt hekk weriet ir-riċerka riċenti li għamel il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb.

Fil-preżent, Horizons u Fenech qed iħejju ġabra ta’ poeżiji.

Tislima lill-Professur Ġużè Aquilina
Dax-xahar Malta fakkret il-mitt anniversarju minn twelid il-Professur Ġużè Aquilina. Aquilina kien figura importanti ħafna fl-istorja tal-ilsien u l-kultura nazzjonali.

Aquilina ħadem biex il-Malti jintrefa’ ’il fuq fuq livell akkademiku. Mill-Università rsista biex l-istudenti tiegħu jitħabbew mal-lingwa nazzjonali.

L-enerġija tiegħu kienet bla tarf u filfatt interessa ruħu f’diversi friegħi tal-lingwa, l-arti u l-kultura. Bla dubju, kien erudit. F’xi oqsma kellu jibda mill-bidu hu. Aquilina studja l-lingwistika u l-letteratura. Filfatt, tiegħu nistgħu ngħidu li kienu l-ewwel studji letterarji ta’ ċerta serjetà għalkemm maż-żmien dik l-interpretazzjoni ġiet aġġornata mill-istudenti tiegħu.

Ħadem biex per eżempju ġabar il-qwiel u l-idjomi tal-poplu u fuq kollox il-famuż dizzjunarju li jiċċelebra l-ilsien nazzjonali.

Kiteb ukoll numru ta’ drammi f’epoka fejn id-dramm Malti kien staġnat u f’agunija b’eċċezzjonijiet rari. Uħud minn dawn id-drammi ġew ireċtati grazzi għall-istudenti tal-Malti membri fl-Għaqda tal-Malti Università li kienet twaqqfet mit-tobba Rużar Briffa u Ġużè Bonnici.

Kiteb ukoll il-proża u l-poeżija. Hawn min isostni li l-poeżija tiegħu bl-Ingliż kienet aħjar minn dik Maltija. Ir-rumanz tiegħu Taħt Tliet Saltniet huwa test rappreżentativ tal-kitba romantika ta’ żmienu li ma miet qatt.

Aquilina min dejjem emmen fil-qawwa tal-mezzi tal-kommunikazzjoni. Kiteb diversi artikli fil-gazzetti Striklandjani u xandar għadd kbir ta’ xandiriet radjofoniċi. Bla dubju, kien forza intelletwali qawwija ta’ min issegwiha. Uħud minn dawn ix-xandiriet inġabru wkoll f’numru ta’ kotba.

Niżbaljaw jekk dan il-pajjiż jinsa lill- Professur Ġużè Aquilina. Miegħu għandna dejn kbir bħala nazzjon. Jalla jkollna iktar akkademiċi bħalu li għalihom il-pajjiż jiġi l-ewwel u qabel kollox tabilħaqq.

Inċidentalment, Campus FM se jsellem lil dan il-persunaġġ importanti permezz ta’ sensiela ta’ erba’ programmi li jibdew nhar it-Tlieta fid-9.30 a.m., b’repetizzjoni l-Ġimgħa fis-1.00 p.m.

Tagħrif ġdid dwar Gazzetti mitlufa tas-Seklu Dsatax

Il-Fondazzjoni Tumas Fenech għall-Edukazzjoni tal-Ġurnalisti ppubblikat il-ktieb Lost Maltese Newspapers tal-Professur Arnold Cassola.

Cassola permezz ta’ riċerka f’numru ta’ perjodiċi u gazzetti tas-seklu dsatax jirnexxielu jtella’ fil-wiċċ numru ta’ gazzetti li llum ħadd ma jaf bid-destin tagħhom.

Jista’ jkun hemm diversi raġunijiet għal dan it-telf. Permezz ta’ dan il-ktieb, issa għandna informazzjoni dwar partijiet tal-kontenut ta’ dawn il-gazzetti mitlufa.

Ma’ dawn tiżdied ukoll il-gazzetta Nafras u Colombu mill-kollezzjoni privata tal-Avukat Albert Ganado. Din il-kollezzjoni msemmija hija nieqsa għal kollox mill-kollezzjoni tan-nazzjon.

Nemmen li wasalna f’punt li l-pajjiż jevalwa x’għandu f’termini ta’ Melitensia u jistudja l-possibilità li l-mitluf jinstab jew tal-inqas ikun identifikat fejn hu jekk mhux possibli li jinġieb hawn.

Fejn jidħol l-istudji tal-ġurnaliżmu u l-istampar f’Malta tajjeb wieħed isemmi studjużi bħal Bianca Fiorentino, Joseph F. Grima, William Zammit u Henry Frendo li esploraw dan is-suġġett. Ftit ġimgħat ilu ktibna f’din il-paġna dwar xogħol importanti ta’ Sergio Portelli. Ta’ min nirrimarkaw li Fiorentini kif ukoll Ġuże Gatt u Patri Anthony Sapienza (kompilatur tal-famuż A Checklist of Maltese Periodicals) kienu diġà ġibdu l-attenzjoni għal xi materjal li ntilef.

Kien ġest għaqli min-naħa tal-Kullana Kulturali li ddedikat volum għall-istorja tal-ġurnaliżmu Malti u ieħor għall-istampar f’Malta. Malta għandha storja stramba fen jidħol l-istampar. Hemm is-sulluzzu ta’ żmien l-Ordni ħafna snin wara l-invenzjoni ta’ Gutenberg u l-libertà tal-istampa tal-1839 li radikalment biddlet ix-xenarju u fejn beda jispunta l-ġurnaliżmu bil-Malti.

Ħafna drabi, fil-każ tal-ġurnaliżmu Malti, kien proġett mhux sostenut minħabba abbonamenti baxxi riżultati ta’ pagi baxxi u rati għolja ta’ illiteriżmu. Kien hemm bosta episodji minn dawn ta’ mwiet frekwenti.

Hu interessanti kif il-mewġa favur il-Malti tibda minn kmieni u jibdew esperimenti bħal Il Kaulata Maltia, u Bertoldu. Din l-idea ta’ ħajja qasira tal-gazzetti bil-Malti tixref ukoll f’rimarki li għamlu kontributuri bħal Anton Muscat Fenech (1878). Ġuże Muscat Azzopardi ma qagħadx jomogħda u sostna li l-parrokjaliżmu u n-nuqqas ta’ materjal letterarju kien il-kaġun għall-ħajja xejn feliċi tal-istampa bil-Malti.

Barra l-ġurnaliżmu Malti, kellek ukoll Maltin li qed jiktbu bit-Taljan u anki Taljani stess li spiċċaw Malta wara li ġew eżiljati minħabba l-pressjonijiet tagħhom għall-għaqda tal-peninsula Taljana.

Fost gazzetti mitlufa u li Cassola sab materjal dwarhom ta’ min isemmi La Tromba, L’Arlecchin, La Trombetta, Barbagianni, L-Imkass u Forċa.

Xi ħaġa li tispikka f’dawn il-gazzetti hija l-lingwa ħarxa li kontinwament kienu jużaw u jiskambjaw bejniethom l-edituri u l-artikolisti. Is-satira kienet tilgħab logħba qalila wkoll u tiftiehem aħjar jekk tidħol fil-kuntest partikulari taż-żmien. Xi ħadd bħal Kanonku Giuseppe Zammit imlaqqam Brighella (li Cassola ma jonqosx li jsemmih) kien espert f’din il-linja u ma kien jaħfirha lil ħadd. Diskors bħal “ħmar, injorant” u “kiesaħ” kien jintuża dik il-ħabta qisu qed jingħadd fit-triq.

Cassola jqajjem il-punt ta’ liema kienet l-ewwel pubblikazzjoni ta’ din ix-xorta bl-ilsien nazzjonali. Hu jfakkar kif l-asserzjoni ta’ Ninu Cremoma tal-1931 li qabel Il Kaulata Maltia, li ħafna jqisuha bħala l-ewwel gazzetta bil-Malti, kien hemm ħarġa waħda ta’ L’Arlecchin li kienet iddedikata għall-mawra f’Malta tar-Reġina Adelaide.

Il-gazzetta imsemmija fost l-oħrajn kellha tliet poeżiji bil-Malti kif ukoll ittra mill-Għarb, Għawdex, ta’ garr fuq l-għoli tal-ħajja li skont l-awturi, il-libertà li tistampa l-gazzetti ma solvietx din il-problema. Ta’ min jinnota li ż-żewġ gazzetti ħarġu qabel l-istampa ħielsa daħlet fis-seħħ.

Cassola jsaqsi jekk din hix vera kitba li ġiet minn Għawdex jew hix miktuba minn xi intelletwali promninenti. Skont hu, l-awtur jista’ jkun George Percy Badger. L-Anglikan kien ippubblika l-famuż Decsription of Malta and Gozo fl-1838. Dil-ħabta f’Malta kellek komunità Protestanta attiva li bosta drabi daħlet f’argumenti man-naħa Kattolika. Kritika persistenti kienet li l-insara Maltin kellhom twemmin tal-frugħa mibni fuq il-folklor.

Aspett interesanti tal-kitba ta’ Cassola hija t-taqsima dwar Nafrus u Columbu li l-awtur seta’ jikkonsulta grazzi għall-Avukat Albert Ganado. Interessanti wkoll skont il-Professur Arnold Cassola li f’dawn l-aħħar ġimgħat, l-Università ta’ Malta, akkwistat għadd ta’ numri minn din il-gazzetta.

L-ewwel edizzjoni ta’ Nafrus u Columbu ħarġet fil-15 ta’ Novembru, 1860. Kienet gazzetta li kienet toħroġ tliet darbiet f’xahar u kienet tinbigħ tliet soldi. Il-gazzetta kellha sfond teatrali u għamlet ukoll għadd ta’ riferenzi għall-kawża tal-unifikazzjoni Taljana. Ma kinitx tonqosx ukoll il-poeżija bl-għan li tispira kondotta tajba. Cassola jiddentifika lil Carmelo Camilleri fost il-kontributuri ewlenin tagħha. Ma naqsux polemiċi dwar it-teatru f’Malta li wisq probbabli kienu jinteressaw lil ftit.

Jalla din ir-riċerka tixpruna iktar studju fil-qasam biex l-istorja tal-istampar u l-ġurnaliżmu f’Malta tkompli tissaħħaħ. Cassola ta perspettiva interessanti b’dan il-ktieb.

Stejjer Utopiċi
Mhux darba jew tnejn, li l-istejjer li jkunu dehru f’Sagħtar jinġabru fi ktieb. Fost dawn rajna stejjer miktuba minn Francis Ebejer, Carmel G. Cauchi u Kilin.

Hekk ġara wkoll fil-każ tal-istejjer ta’ Patrick J. Sammut. Id-direzzjoni ta’ Kotba Sagħtar iddeċidiet li tippubblika l-istejjer ta’ Sammut li dehru f’din ir-rivista popolari ppubblikata mill-Malta Union of Teachers.

Fil-ktieb Avventura Żgħira f’Ta’ Qali … u Stejjer Oħra, qed jidhru wkoll sensiela ta’ stejjer ġodda li s’issa ma kinux ippubblikati f’Sagħtar. Kull storja ġiet illustrata minn Cliff Xuereb.

L-isem ta’ Sammut mhux isem ġdid għal min hu midħla tal-ktieb u l-qasam letterarju Malti. Tana fost l-oħrajn żewġ kotba ta’ kritika, ġabra ta’ poeżiji flimkien ma’ Stephen Cachia u hu attiv ħafna fil-qasam tal-medja fejn jikteb biex jippopolarizza l-letteratura. Jirsisti fl-Għaqda Poeti Maltin u jeditja r-rivista tal-għaqda Versi.

Fid-daħla tal-ktieb, l-editur tas-sensiela Charles Magro jiddeskrivi l-istejjer ta’ Sammut bħala kitbiet “sempliċi ħafna u ispirati mill-ħajja tat-tfal.” Magro jemmen li dawn l-istejjer jistgħu jiggwidaw ukoll il-qarrejja żgħar fil-bini tas-sentenza.

Waqt li qed naqra dawn l-istejjer ma stajtx ma nosservax li huwa Sammut il-missier li qed jikteb dawn l-avventuri. L-awtur jinħass promotur tal-valuri. Kull storja tagħlaq b’tagħlima li tħeġġeġ valur jew ieħor.

Is-solidarjetà bejn it-tfal u l-ġenerożità huma temi li jinħassu l-ħin kollu. Tema oħra li l-awtur jesprimi hija r-rispett lejn id-diversità u t-tolleranza lejn l-ideat kuntrastanti u differenti; suġġetti li min jaf kemm l-għalliema jitkellmu dwarhom kull ġurnata li tgħaddi.

Diversi stejjer jesploraw il-ħbiberija li għat-tfal hija kardinali u l-kumplessità li din kultant toħloq u jiġġieled il-bullying li llum sar pesta fis-soċjetà Maltija. Sammut huwa konvint li “min jaqsam ma’ ġaru minn dak li għandu jgawdi anki huwa u jgħix hieni.” Huwa jħeġġeġ it-tfal biex jitgħallmu għax dak jiswielhom.

Avventura Żgħira f’Ta’ Qali … u Stejjer Oħra jista’ jiftiehem bħala riċetta għat-tfal biex imissu xfafar mill-utopija.

Dizzjunarju Kulturali

Bħala parti mill-Kullana Kulturali, l-edituri tas-sensiela qed jipproponu d-Dizzjunarju Kulturali miġbur mill-Professur Charles Briffa; l-editur ġenerali tal-Kullana.

Dan il-volum iġib in-numru 73 u tista’ tgħid li hu għal kollox differenti mill-oħrajn kollha. Għalkemm fil-każ tal-Filosofija nistgħu ngħidu li rajna wkoll dizzjunarju imma dak kien ristrett fl-għan tiegħu u limitat għal suġġett wieħed.

Sa ċertu punt, il-qarrejja tal-Kullana Kulturali draw ukoll li f’kull volum ikollhom glossarju li joffri spjegazzjonijiet ta’ termini tekniċi li jmissu ma’ aspett jew ieħor. Dawn il-glossarji urew fuq kollox setgħet l-ilsien nazzjonali li kuntrarju għal ċerta perċezzjoni żbaljata l-Malti joqgħod sew basta u meta jitħaddem tajjeb.

Dizzunarju Kulturali hu, bla dubju, sfida għal min jidħol għalih. Għax fil-każ tagħna dan mhux sempliċiment kompilazzjoni tal-glossarji preċedenti li dehru f’volumi differenti, kif wieħed jista’ jimmaġina u kif setgħet tkun it-tentazzjoni. Għalkemm hu minnu wkoll li Briffa ma jonqosx li jinkludi wħud minnhom f’dan il-każ imma żgur li ħalla d-daqqa tiegħu.

Fost xogħlijiet oħra li l-awtur irrikonoxxa li għenuh kien hemm id-dizzjunarju ta’ Ġuże Aquilina, id-Dizzjunarju Enċiklopediku ta’ Vincenzo Busuttil u Tancredi Borg tas-snin għoxrin u snin tletin tas-seklu l-ieħor (magħruf minn ftit), il-vokabularju ta’ Nicola Zingarelli u diversi pubblikazzjonijiet barranin.

Briffa, fid-daħla tiegħu, jispjega li d-Dizzjunarju jiġbor għadd ta’ termini marbuta ma’ xi aspett tal-Kultura Maltija minn żmien żemżem sas-seklu wieħed u għoxrin u dan bir-raġun għax il-kultura mhix statika imma kontinwament tinbidel.

Id-Dizzjunarju ta’ Briffa minbarra d-definizzjoni iżid ukoll tagħrif edukattiv, tekniku, storiku jew artistiku u b’hekk ifettaħ l-għerf miġbur. Jiżbalja imma kif jikkummenta Briffa min jissostitwixxi din l-għodda ma’ enċiklopedija.

Fid-Dizzjunarju niltaqgħu ma’ xmara ta’ termini; uħud midħla tagħhom u oħrajn mhux daqstant. Biex nagħtu xi kampjun niltaqgħu ma’ spjegazzjoni ta’ kliem bħal dingi jew rokoko. Briffa jesplora minn gallett sa xwejni. Minn kanonku sa biskott. Minn okroplewra sa tron.

Briffa joffri wkoll analiżi ta’ xi ismijiet u t-tifsira tagħhom. Għal ċerti kliem, Briffa joffri wkoll ċerti plurali. Jispjega wkoll li fejn kien possibbli l-ortografija nżammet Maltija imma meta t-terminu m’hemmx ekwivalenti għalih fil-Malti nżamm fl-għamla oriġinali.

Fid-Dizzjunarju, Briffa jipprovdi wkoll tagħrif dwar termini li jintużaw fost l-oħrajn meta jsiru r-riferenzi għall-qlugħ, arbli, kwantifikazzjoni taż-żmien, il-perjodi Ġeoloġiċi, il-flus tad-dinja, il-vitamini u l-kuluri.

Taqsima oħra interessanti hi t-taqsima Il-Ġrajja wara l-Kelma li twieldet minn sensiela li Briffa ppreżenta fuq Campus FM fejn l-awtur jgħarrex fil-ġrajjiet tal-kelma u l-għajdut marbuta magħha biex b’hekk jasal għall-iżvilupp semantiku tagħha.

Id-Dizzunarju Kulturali qiegħed għal min qed jiġbor il-Kullana Kulturali imma wkoll għal min jixtieq għodda tajba ta’ riferenza. Qiegħed hemm ukoll għal min irid jiskopri dinjiet sbieħ. Hemm użu wkoll għall-isfera akkademika.

Bla dubju, id-Dizzunarju Kulturali hu żvilupp interessanti fil-qasam tal-ġeneru u għall-istorja tal-pubblikazzjoni Maltija. Sa issa kellna iktar dizzjunarji li jittraduċu l-kelma f’ilsna oħra (li varjaw fi gradi differenti fil-linja li ħadu) u mxejna għal dizzjunarji iktar speċifiċi fejn il-kliem miġbur jaqa’ taħt kappa jew oħra bħal dak tal-kontabilità miġbur minn George Cassola li ġie mitbugħ mill-istamperija tal-Università ta’ Malta fl-ewwel snin tal-millenju l-ġdid.

Dizzjunarju għat-Tfal tal-Primarja

Merlin Library Ltd għadha kemm ippubblikat Dizzjunarju għall-Primarja. Bla dubju, din il-pubblikazzjoni, qed timla ħafna vojt għax dan hu settur li ftit issib kotba ta’ dan it-tip li jirriflettu r-realtà ta’ min se jużahom. Bosta drabi jkollhom jinqdew b’dizzjunarji goffa li lanqas jifilħu jqallbuhom!

Biex issir ġustizzja storika mas-settur Malti tal-pubblikazzjoni, ta’ min isemmi li fis-snin riċenti kienu ġew ippubblikati esperimenti bħal L-Ewwel Dizzjunarju Tiegħi ta’ Plato Publications.

Dizzjunarju għat-tfal mhux faċli li tiktbu u tibnieh. Il-klijent mhux min ħabat laqat u għalhekk hemm ċerti aspetti li jridu jkunu indirizzati kif jiġri meta jsir proġett ta’ kitba għat-tfal. Anki jekk minnu nnifsu dizzjunarju mhux ktieb li normalment nassoċjaw ma’ ħafna kreattivita f’dik li hi produzzjoni. Paradossalment il-ġeneru tad-dizzjunarju hu probbabli wieħed mill-iktar kotba kreattivi li jeżistu meta tqis il-firxa wiesgħa ta’ kliem li jħaddan.

Dan id-dizzjunarju nħadem minn Albert Gatt li huwa lettur fl-Istitut tal-Lingwistika fl-Università ta’ Malta. Gatt jistqarr li solva l-problema ta’ xi kliem se jinkludi u jbarri billi ntużat kollezzjoni ta’ testi bil-Malti – kemm għall-adulti kif ukoll għat-tfal – li ġiet ipproċessata fuq kompjuter “biex tinstab il-kelma fil-kuntesti differenti li tintuża fihom.”

Il-preġju tal-ktieb jinsab filfatt li dan hu dizzjunarju veru u propju u mhux sempliċiment vokabularju minkejja li hu indirizzat għall-udjenza tat-tfal li jattendu l-primarja. Sikwit jiġri li ċertu vokabularji jgħaddu bħala dizzjunarji u mhux kulħadd jintebaħ bid-differenzi li teżisti bejniethom. Hawnhekk għandek it-tifsira tal-kelma, hux nom jew aġġettiv jew verb jew element grammatikali ieħor u jagħti wkoll il-plurali. Uħud mid-definizzjonijiet huma itwal mill-oħrajn u tieħu gost tinnota li jirrispettaw l-intelliġenza tat-tfal.

L-illustrazzjonijiet ħa ħsiebhom Pierre Portelli li jagħmlu dan ix-xogħol tabilħaqq iktar fantastiku u hekk id-dizzjunarju jsir ukoll logħba.

Ħadt gost ninotta li l-prodott joqgħod attent ukoll għal dik it-tipa; element importanti ħafna fil-kotba għat-tfal. Anki jekk hawn illum min jiġi jaqa’ u jqum minn din ix-xjenza.

Personalment, kont ftit sorpriż li baqgħu barra kliem bħal nagħġa u mogħża li bosta tfal tant jitfixxklu għalkemm biex l-istorja tingħad kollha ġie nkluż imbagħad kliem bħal nagħsa. Imma nifhem ukoll mil-lat l-ieħor li l-eżerċizzju tal-ġbir tal-kliem mhux faċli apparti li d-daqs tal-ġabra joħloq ukoll ċerti restrizzjonijiet u limiti.

Dan ma jwaqqax il-valur tal-pubblikazzjoni. Id-dizzjunarju jirrispetta wkoll id-deċiżjonijiet riċenti tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti u għalhekk min se jużah jista’ jserraħ rasu li t-tfal tiegħu qed jużaw il-Malti aġġornat.

Persważ li ħafna tfal u magħhom il-ġenituri se jsibu din l-għodda utli għax hu faċli ħafna biex jintuża. Il-ktieb hu mqassam bl-iktar mod komdu. Id-Dizzjunarju għall-Primarja joffri kliem adattat għat-tfal tal-primarja minn seba’ snin ’ il fuq.

Faxxikli fuq Education 22

L-istazzjon Education 22 se jkompli għaddej bil-programm Faxxikli. Dan id-dokumentarju qed jesplora l-istorja tal-Ktieb Malti. Forsi jkun hawn min jiddubita jekk nistgħux nitkellmu fuq storja tal-ktieb Malti imma l-volum ta’ Victor Fenech fil-Kullana Kulturali (tal-PIN) diġà wera li dan hu possibli. Għax biex wasalna sal-lum, hemm storja interessanti ta’ taqtigħ il-qalb, fallimenti, kuraġġ, esperimenti u suċċessi b’risq il-qawmien ta’ poplu. Faxxikli qed jipprova joħroġ dan il-mewġ sabiħ.

Faxxikli qed jesplora ġeneri differenti ta’ kotba Maltin u jidħol fl-istorja tagħhom. Qed jittieħdu wkoll kummenti u esperjenzi ta’ awturi, edituri, stampaturi u publikaturi li raw il-ġeneri differenti jiżviluppaw mill-qrib.

Fit-tieni sensiela, Faxxikli se jitfa’ l-lenti tiegħu fuq id-dizzjunarji, il-bijografiji, l-awtobijografiji, il-kotba tal-arti, il-Melitensia, ir-riċerka, il-kotba tal-ikel u l-kotba ta’ poeżiji.

Education 22 ixandar Faxxikli kull nhar ta’ Tnejn fl-10.00 p.m., il-Ġimgħa fis-1.00 p.m. u s-Sibt fid-9.00 p.m. Il-Ħadd fit-8.00 p.m. se terġa’ tixxandar l-ewwel sensiela ta’ Faxxikli.

Faxxikli għandu qari u riċerka ta’ Sergio Grech u produzzjoni eżekuttiva ta’ Horizons.